Uspon i pad MTV-a (III deo)

MTV, what have you done to me?

Save my soul, set me free

Set me free, what have you done to me?

I can't breathe, I can't see

(Arcade Fire - Windowsill, 2007)

Ako pokušam da razbijem gustu maglu koja razdvaja mene i šestogodišnjeg dečaka koji davne 1989. zuri u dubine muzičkog portala koji u svom gornjem desnom uglu nosi enigmatični MTV znak, verovatno prvo što ću zapaziti u prepoznatljivom snopu zvuka i ambijentalnom svetlu koje emituje TV u koloru biće Madonina pesma "Like A Prayer". Tada sam možda po prvi put pokušao da oktrijem zagonetku jednog umetničkog dela. Dalje, ako se još malo zadržim videću fantastični stop motion / kolaž-spot Michael Jackson-a "Leave Me Alone", "Love Shack" žurku grupe The B-52's i potom "We Didn't Start the Fire" Billy Joel-a i sebe kako u imitaciji jedne njegove sekvence rušim astal ispred sebe. Gotovo sam siguran da slede "If I Could Turn Back Time" (Cher), "Janie's Got A Gun" (Aerosmith) i "Poison" (Alice Cooper). Ako me sećanje ne vara, iste godine po prvi vidim i moje dve buduće omiljene grupe: Queen (spot "Scandal") i The Cure (bajkoviti horor-video "Lullaby"). Zatim, 1990. se pojavljuju fenomenalni "Freedom '90" (George Michael) i "Cradle of Love" (Billy Idol) u režiji Dejvida Finčera, i meni tada omiljeni animirani spotovi "Do the Bart Man" (The Simpsons), "Opposites Attract" (Paola Abdul), "Istanbul - Not Constantinople" (They Might Be Giants) i naravno remek-delo "Innuendo" grupe Queen, koji i danas smatram za jedan od najboljih spotova svih vremena. Kada sam već pomenuo grupu Queen, jedan od najupečatljivijih momenata MTV-a mog detinjstva je "Queen Weekend" koji je emitovan krajem novembra 1991. nakon tragične smrti Fredija Merkjurija (kruna će biti direktan prenos veličanstvenog "The Freddie Mercury Tribute Concert" na Vembiliju naredne godine). Sve emisije posvećene mom pop-idolu i njegovoj legendarnoj grupi snimao sam na VHS kasete, koje i dan danas čuvam. Tada sam se po prvi put uputio u istinsku avanturu istraživanja muzike i diskografije jednog benda. Tu godinu pamitim i po spotu "You Could Be Mine" grupe Guns N' Roses, koji je na neki način i svojevrsni trejler za film Terminator 2: Judgment Day.

Sve do sada je napisano na osnovu subjektivnih doživljaja i iz ličnog ugla, pošto sam u pomenutom periodu i sam postao konzument i svedok poslednje faze zlatnog doba MTV-a, pre njegovog definitivnog pada.

Početak devedesetih, na tada već dalekom zapadu, obeležio je i uspon alternativne kulture, predvođene grunge pokretom, koji je po mom skromnom mišljenju poslednji autentični podžanr u rokenrol muzici. Ne svojom voljom, zaštitni znak ovog pokreta - bend Nirvana i njihov spot "Smells Like Teen Spirit" okrenuo je u jednom momentu naglavačke čitavu dotadašnju estetiku MTV-a, otvoriši ovom medijskom gigantu drugačiju perspektivu: novu generaciju buntovnih tinejdžera kojoj će moći da "proda" svoj brend. O ovom fenomenu svedoči i podatak da je upravo ovaj video ušao u Ginisovu knjigu rekorda kao najpuštaniji spot MTV televizije. U to doba, jedna od najpoularnijih emisija bila je MTV Unplugged (1989-1999), gde su velika svetska imena imala svoje akustične nastupe, a jedan od najupečatljivijih je upravo "Nirvana's MTV Unplugged in New York", snimljen 1993. Na talasu pomenutog pokreta, emisija "120 Minutes" dobija svoju sestrinsku verziju -  "Alternative Nation" (1992-1997), gde su se prvi put vrteli animirani plastelinski stop motion spot "Three Little Pigs" benda Green Jelly, legendarna parodija na sedamdesetaške detektivske drame - "Sabotage" sastava Beastie Boys u režiji Spike Jonez-a i "Black Hole Sun" grupe Soundgarden, u kome se jedna tipična slika američkog sna izobličuje i nestaje u surealnom kosmičkom užasu. Inače ovaj spot je režirao Howard Greenhalgh, autor videa "Principles Of Lust" tada popularnog nju ejdž-dens projekta Enigma. Te 1993/94 pojavljuje se i animirana serija "Beavis and Butt-Head" Mike Judge-a, u kojoj su glavni protagonisti dve pubertetske propalice iz predgrađa koje, osim smišljanja raznoraznih budalaština kojim će zagorčavati život svojim sugrađanima, svakodnevno uživaju u besomučnom gledanju i komentarisanju televizijskog sadržaja (pre svega muzičkih spotova). Ovaj, sada već kultni, crtać za odrasle nastao je kao spin-off cenjenog animiranog MTV šou-programa "Liquid Television" (1991-1995). MTV prenosi i izveštava sa Woodstock '94 festivala ("nastavak" legendarnog Woodstock-a 1969.), gde su najupečatljiviji momenti ekscentrična pojava Red hot Chili Peppers-a i fantastični nastup grupe Primus tj. izvođenje pesme "My Name Is Mud", u trenutku dok je publika na festivalu doslovno do grla uvaljana u blatu. Period 1994/95 pamtim po ličnoj vizuelnoj spoznaji grupa The Rolling Stones (novi spot "Love Is Strong" u kome su Stonsi simbolično i doslovno džinovi koji šetaju Menhetnom) i The Beatles ("Free As A Bird", prva stvar Bitlsa nakon 25. godina, sazidana na Lenonovom demo snimku).

Baš u to doba počinje i sve intenziniji upliv nemuzičkog programskog sadržaja (skeč-komedije, dokumentarne emisije o problemima mladih isl.) koji će na kraju preplaviti ovu televiziju i za par godina sa MTV-a istisnuti muziku. Pre svega treba pomenuti jedan od prvih, najdužih i najuspešnijih svetskih rijaliti-programa u istoriji - "The Real World" (1992-2017), kao i "Choose Or Lose" - emisiju koja treba da podstakne izbornu izlaznost mlađe populacije. Originalni koncept iz prve polovine osamdesetih već je 1996. bio spreman da se preseli i udomi na novooformljenoj televiziji za tu namenu - "M2" (kasnije "MTV2"). Ova kopija počela je slično kao i originalni MTV: alternativno, ne svima dostupno (najpre se mogao hvatati samo preko satelita), naočigled nonšalantno i ispred svog vremena (jedan od pionira live internet brodcasting-a).

U jeku ekspanzije girl/boy bendova, pojavljuje se emisija "Total Request Live" (1998-2008), interaktivni muzički šou program, jedan od najpopularnijih u istoriji MTV-a. Iste godine, ubačen je i čuveni "Celebrity Deathmatch", stop-motion plastelinska animacija koja prikazuje selebritije koji se mlate u kečerskom ringu. Raspad sistema na festivalu Woodstock '99, čini se kao da je išao na ruku novim nemuzičkim doku-rijaliti tendencijama MTV-a, čiji je inicijana ideja suštinski bila mrtva od još pre koju godinu. Na samom startu novog milenijuma originalni MTV zamenjuje svoj muzički sadržaj (od kog je i onako ostalo jedva 15%), emisijama "Jackass", "MTV Cribs", “The Osbournes” i gomilom kvazi-dokumentarnog i rijaliti smeća, koje ne smatram vrednim daljeg pomena. 

So I can sit next to Carson Daly and Fred Durst

And hear 'em argue over who she gave head to first

Little bitch put me on blast on MTV

"Yeah, he's cute, but I think he's married to Kim, hee-hee"

(Eminem - The Real Slim Shady, 2000)

Poslednja dobra stvar koje se sećam je "MTV Icon: The Cure" iz 2004. Danas tu emisiju doživljavam kao svojevrsni lični oproštaj od svoje nekad omiljene televizije. MTV konačno odbacuje "music television" sa svog logoa 2010.godine, a 2011. pojavljuje se emisija "Ridiculousness" koja, verovali ili ne, danas čini većinu programa čitave televizije , a čiji je kreator, rijalti TV persona - Rob Dyrdek, po svemu sudeći, većinski akcionar MTV-a, nekada slavnog sinonima za pop-kulturu osamdesetih i ranih devedesetih.

MTV2, alternativni čamac za muzičko spasavanje sa gigantske olupine koju u životu održava jedino profitabilni rijaliti koncept, a koja još uvek sebe naziva MTV, imao je da ponudi i tek kako zanimiljiv muzički sadržaj. Za mene je to bio početak dvehiljaditih (tada mi je postao dostupan). Sledi otkrivanje novih sjajnih bendova i njihovih prezanimljivih spotova poput The Strokes ("The Modern Age"), The White Stripes ("The Hardest Button to Button"), Bloc Party ("Banquet"), Arcade Fire ("Rebellion (Lies)") idr. Nažalost, 2007. i on počinje sa ubacivanjem nemuzičkog sadržaja (pre svega rijalitija i lajfstajl-budalaština) koji će ubrzo i ovom kanalu okončati muzičku karijeru.

Da se razumemo, ne verujem da postoji bilo kakva planska agenda (ispiranja-mozga isl.) koja je pretvorila ovu televiziju u antipod njene suštine. U stvarnosti, njeni novi direktori su godinama sledili suvoparne statističke podatke koji govore o gledanosti i profitu, a profita od puštanja spotova, koncerata i muzičkih emisija po ceo dan jednostavno više nije bilo. To je postalo izraženo, pre svega, smenom generacija sredinom devedesetih. Novo doba u kojem primat preuzima internet kultura i mahom nestrpljiva publika kojoj je teško držati pažnju, zahtevalo je inovativne muzičke i medijske koncepte. Sa tim u vezi, svežih kreativnih ljudi sa vizijom (poput MTV pionira) više nije bilo na odgovarajućim pozicijama, niti bi im iko sa istih dozvolio takvu vrstu rizika i avanture, kakva se mogla priuštiti 1981.godine.

"Reality Program Killed the Music Video Star"

Kraj.

Tekst: Igor Dević